Αρχείο ετικέτας Αποφάσεις

Λαμβάνοντας αποφάσεις (2ο μέρος)

2o MEROS - superior generalΤετάρτη σήμερα, ημέρα για ανάρτηση που αφορά την Ιγνατιανή Πνευματικότητα.
Συνεχίζουμε με τη 2η από τις παρουσιάσεις σχετικά με το σημαντικό θέμα της λήψης αποφάσεων στη ζωή μας.

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ
Η Ιγνατιανή διάκριση συχνά θεωρείται συνώνυμη με την Ιγνατιανή λήψη αποφάσεων. Η διάκριση είναι ένα σημαντικό μέρος της λήψης καλών αποφάσεων – ένα απαραίτητο μέρος της Ιγνατιανής άποψης – αλλά η διάκριση είναι κάτι πολύ ευρύτερο. Η «δοκιμή των πνευμάτων», όπως λέει η Γραφή, είναι κάτι που πρέπει να γίνεται διαρκώς. Ο Θεός είναι πάντοτε παρών στον κόσμο μας. Το Άγιο Πνεύμα είναι διαρκώς ενεργό στην εσωτερική ζωή μας. Αλλά είναι ενεργά κι άλλα πνεύματα – «ο εχθρός της ανθρώπινης φύσης μας», όπως το έθετε ο Ιγνάτιος. Η διάκριση σημαίνει ότι συντονιζόμαστε με αυτή την πνευματική δίνη και βρίσκουμε τον τρόπο που ο Θεός μας καθοδηγεί. Η διάκριση μπορεί να μας βοηθήσει στις μεγάλες αποφάσεις, αλλά η διάκριση είναι επίσης ενεργή όταν στεκόμαστε στην ουρά του σούπερ μάρκετ, ή όταν έχουμε μια επαγγελματική συνάντηση, ή όταν ακούμε τη διήγηση ή τον πόνο ενός φίλου.
Κατά την ιγνατιανή άποψη, η διάκριση είναι μια κατάσταση στοχαστικής συνείδησης της πνευματικής σημασίας των πραγμάτων. Είναι ένα είδος ξεκομμένης δέσμευσης με τον κόσμο, ένας τρόπος να είμαστε ενεργά δεσμευμένοι στη ζωή από μια θέση στοχαστικής ευαισθησίας στην πνευματική πραγματικότητα. Το ιγνατιανό ιδεώδες είναι να γίνει κανείς «ενορατικός εν δράσει», δηλαδή κάποιος που είναι διαρκώς συντονισμένος με την εσωτερική ζωή καθώς διαρκώς αναζητά να φέρει την αγάπη του Θεού στους ανθρώπους και τις περιστάσεις που συναντά κάθε μέρα. Όταν γινόμαστε καλοί στη διάκριση, ο τρόπος αυτός γίνεται τρόπος ζωής.
Οπωσδήποτε όλοι χρειαζόμαστε βοήθεια όταν πρόκειται να λάβουμε μια απόφαση. Η σκέψη μας διαστρεβλώνεται από μια πληθώρα «γνωστικών προκαταλήψεων» (cognitive bias), όπως τις ονομάζουν οι ψυχολόγοι. Νομίζουμε ότι έχουμε περισσότερο έλεγχο επάνω στους ανθρώπους και στα γεγονότα απ’ όσο έχουμε στην πραγματικότητα. Προτιμάμε μικρά και άμεσα οφέλη απ’ ότι σπουδαιότερα και μακροπρόθεσμα οφέλη. Όταν σκεπτόμαστε το μέλλον, δίνουμε περισσότερο βάρος στο πιο πρόσφατο γεγονός που συνέβη απ’ ό,τι σε πιο μακρινά γεγονότα. Θα δούμε μοτίβα σε παλιότερα γεγονότα, ενώ στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο. Υπερεκτιμάμε την ικανότητά μας να αντισταθούμε στον πειρασμό και να δείξουμε αυτοσυγκράτηση. Υποτιμάμε το χρόνο που χρειάζεται για να τελειώσει μια δουλειά. Όταν συμβαίνουν καλά πράγματα, νομίζουμε ότι είμαστε υπεύθυνοι. Όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως θα θέλαμε, φταίνε άλλοι. Το μεγαλύτερο πρόβλημα στη λήψη αποφάσεων είναι οι «προκαταλήψεις επιβεβαίωσης» (confirmation bias). Το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου έχουμε μια καλή εικόνα του τι θέλουμε να κάνουμε, και συστηματικά θα αναζητάμε λόγους για να το κάνουμε ενώ θα αγνοούμε τους λόγους για να μην το κάνουμε. Αν κάποιος θεωρεί ότι δεν τον αφορούν οι «προκαταλήψεις επιβεβαίωσης», δεν είναι ο μόνος! Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι είναι εξυπνότεροι, πιο ακριβείς, πιο τυχεροί και πιο αντικειμενικοί από όλους τους υπόλοιπους. Σχεδόν μοιάζει κάθε απόφαση που έχει θετική έκβαση, να συμβαίνει κατά τύχη.
Δεν είναι να απορεί, λοιπόν, κανείς που ο Ιγνάτιος εξοικειώθηκε πολύ με την τυχαία φύση της λήψης αποφάσεων στη διάρκεια των πολλών ετών που εργάστηκε με ανθρώπους οι οποίοι προσπαθούσαν να αποφασίσουν την κατεύθυνση της ζωή τους. Δίνει μεγάλη προσοχή στην λήψη αποφάσεων στις «Πνευματικές Ασκήσεις». Η διάκριση και η λήψη αποφάσεων δεν είναι συνώνυμες στην ιγνατιανή παράδοση. Η διάκριση είναι μια τέχνη και μια δεξιότητα, αλλά είναι και μια στάση στοχαστικής συνείδησης που μπορεί να μας καθοδηγεί διαρκώς. Η λήψη αποφάσεων είναι μια διαδικασία. Η διάκριση είναι ένα μεγάλο μέρος της, αλλά στις «Πνευματικές Ασκήσεις» η λήψη αποφάσεων είναι από μόνη της ένα θέμα.

ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΟΡΙΑ
Ο άγιος Ιγνάτιος δεν προσφέρει οποιοδήποτε είδος εγγύησης για τις αποφάσεις. Οι αποφάσεις, ακόμη και οι καλές αποφάσεις που ελήφθησαν με σωστό τρόπο, περιβάλλονται από αβεβαιότητα. Η διάκριση δεν δίνει γνώση του μέλλοντος. Δεν λέει τι πρόκειται να κάνουν άλλοι άνθρωποι σε σχέση με την απόφασή μας. Δεν εγγυάται ότι το νέο μας πρότζεκτ, ή η νέα δουλειά μας, ή ο γάμος μας θα έχουν επιτυχία. Δεν υπόσχεται καν ότι η επιλογή που έκανε κανείς θα πραγματοποιηθεί. Μπορεί, δηλαδή, να αποφασίσει κανείς ότι θα παντρευτεί, αλλά να μην βρει κάποιον που να θέλει να παντρευτεί. Μετά από διεξοδική σκέψη και διάκριση, μπορεί κάποιος να αποφασίσει να κάνει αίτηση για μια θέση εργασίας, αλλά η εργασία να δοθεί σε κάποιον άλλο. Ο πάπας Φραγκίσκος μιλούσε από την πλευρά της ιγνατιανής παράδοσης όταν είπε ότι «η αβεβαιότητα βρίσκεται σε κάθε πραγματική διάκριση… Ο κίνδυνος του να αναζητά κανείς και να βρίσκει τον Θεό σε όλα τα πράγματα, λοιπόν, είναι η προθυμία να εξηγεί υπερβολικά, να λέει με ανθρώπινη βεβαιότητα και αλαζονεία: ‘Ο Θεός είναι εδώ’».
Η ίδια η ζωή του Ιγνατίου είναι μια αφήγηση για τη φήμη του ως ειδικού στην λήψη αποφάσεων. Πολλές από τις αποφάσεις του, συμπεριλαμβανομένων και μερικών πολύ σημαντικών, δεν είχαν την έκβαση που εκείνος πίστευε ότι θα έχουν. Μετά τη μεταστροφή του, πήγε στους Αγίους Τόπους πιστεύοντας ότι ο Θεός ήθελε να περάσει την υπόλοιπη ζωή του εκεί. Οι εκκλησιαστικές αρχές στην Ιερουσαλήμ τον έστειλαν ξανά πίσω στην Ευρώπη. Νόμιζε ότι έπρεπε να νηστεύει αυστηρά, να τιμωρεί το σώμα του και να ασκεί άλλους αυστηρούς τρόπους μετανοίας. Αυτό επιβάρυνε μόνιμα την υγεία του και του προκάλεσε σημαντική πνευματική κακουχία. Δύο φορές αρνήθηκε το αξίωμα του γενικού ηγουμένου αφότου οι ιησουίτες αδελφοί του τον εξέλεξαν. Ο εξομολογητής του χρειάστηκε να τον διατάξει, ουσιαστικά, να αλλάξει νοοτροπία. Νόμιζε ότι οι ιησουίτες έπρεπε να κατέχουν μια ελάχιστη ιδιοκτησία. Στη διάρκεια της ζωής του, τελικά, οι ιησουίτες κατέληξαν να λειτουργούν ένα διεθνές δίκτυο σχολείων, να γίνουν πρωταθλητές στη συλλογή εράνων και έξυπνοι διαχειριστές του χρήματος. Ο Ιγνάτιος νόμιζε ότι ο Θεός ήθελε να γίνει πλανόδιος δάσκαλος, κήρυκας και ευαγγελιστής. Και όμως, τελικά πέρασε τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια της ζωής του διευθύνοντας τους ιησουίτες από ένα μικρό γραφείο στη Ρώμη.
Ο Ιγνάτιος δεν πίστευε ότι η λήψη καλών αποφάσεων ήταν το σπουδαιότερο στη χριστιανική ζωή. Για κείνον, οι αποφάσεις ήταν το μέσον, όχι ο σκοπός. Οι αποφάσεις μας φέρνουν προς τον Θεό ή μας απομακρύνουν από Εκείνον. «Η μοναδική επιθυμία και επιλογή μας πρέπει να είναι η επιδίωξη του σκοπού για τον οποίο πλάστηκε ο άνθρωπος», όπως λέει στην «Αρχή και Θεμέλιο» των Πνευματικών Ασκήσεων. Στις περισσότερες περιστάσεις μπορούμε να είμαστε λογικά βέβαιοι ότι μια καλή λήψη απόφασης είναι και η σωστή. Αλλά η απόφαση είναι το ένα βήμα. Δεν ξέρουμε πολλά για το επόμενο και το μεθεπόμενο βήμα. Κάθε απόφαση που λαμβάνει ένας άνθρωπος, είναι μια απόφαση μόνο για εκείνον. Δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε κανέναν άλλον πέρα από τον ίδιο.

(Επιμέλεια, μεταφράσεις: Ειρήνη Κουτελάκη)

Λαμβάνοντας αποφάσεις… (Μέρος 1ο)

DHMOSIEYMENO2 11-07-2018

Είναι η πρώτη από τις παρουσιάσεις σχετικά με το σημαντικό θέμα της λήψης αποφάσεων στη ζωή μας. Ο άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα, ο ιδρυτής των Ιησουιτών, θεωρείται ο ειδικός στον τομέα αυτόν.
Το θέμα θα παρουσιαστεί σε συνέχειες.

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΩ;
Ίσως αυτή η ερώτηση να μην είναι πιεστική για σένα. Ίσως νομίζεις ότι ξέρεις απόλυτα τι πρέπει να κάνεις, και κυρίως τι οι άλλοι (ο προϊστάμενος, ο σύζυγος, τα παιδιά, οι γονείς, η κυβέρνηση) θέλουν να κάνεις. Το πρόβλημα δεν είναι το να ξέρει κανείς τι να κάνει, αλλά το να ολοκληρώσει όλα όσα έχει να κάνει. Και όταν έχει λίγο ελεύθερο χρόνο, κάνει αυτό που θέλει, χωρίς να το σκέφτεται και πολύ.
Ανεξαρτήτως αυτού, όμως, οι περισσότεροι από εμάς κάθε τόσο ρωτάμε «τι πρέπει να κάνω;». Κάποιες φορές, αυτή η ερώτηση γίνεται εξαιρετικά σημαντική: ερχόμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες αποφάσεις για το πώς πρέπει να περνάμε το χρόνο μας και να ξοδεύουμε τα χρήματά μας, αποφάσεις για τη δουλειά μας, για οικογενειακά προβλήματα, για διλήμματα που αφορούν συναδέλφους και φίλους μας. Η ερώτηση «τι θα έπρεπε να κάνω;» σιγοβουίζει στο πίσω μέρος του μυαλού μας, ενώ συνεχίζουμε να εκτελούμε καθημερινές δουλειές: πώς να διαχειριστούμε τη λίστα με τις δουλειές που έχουμε στο σπίτι και στη δουλειά. Πόσα χρήματα μπορούμε να ξοδέψουμε για την ένδυσή μας, το φαγητό μας ή τη διασκέδασή μας. Πότε να επισκεφθούμε τον άρρωστο γείτονά μας ή να κάνουμε εκείνο το τηλεφώνημα που αναβάλλουμε τόσο καιρό. Πώς να αγαπάμε τους ανθρώπους που αγαπάμε. Ή ακόμη κι εκείνους που μας τρελαίνουν.
Οι χριστιανοί χρειάζεται να παίρνουν στα σοβαρά αυτές τις ερωτήσεις. Από μιας απόψεως, το να βρίσκουμε καλές απαντήσεις σ’ αυτές τις ερωτήσεις είναι η χριστιανική ζωή, τουλάχιστον η χριστιανική ζωή όπως την ζούμε κάθε μέρα. Το να αγωνιζόμαστε να ζούμε σαν χριστιανοί, σημαίνει να βρίσκουμε τους καλύτερους τρόπους ώστε να απαντάμε εν αγάπη στις περιστάσεις της ζωής μας. Η ζωή μάς παρουσιάζει μια ατελείωτη διαδοχή ευκαιριών να φέρουμε την αγάπη του Θεού στους άλλους ανθρώπους, να ενεργούμε ενάρετα, να επιτελούμε το έργο του Χριστού. «Παντού υπάρχει καλό που μπορεί να γίνει», έλεγε ο ιησουίτης π. Pierre Favre. «Παντού υπάρχει κάτι που μπορεί να φυτευθεί και να δρέψουμε τους καρπούς του». Διαρκώς κάνουμε επιλογές γι’ αυτά τα πράγματα. Και καθώς επιλέγουμε, σταδιακά γινόμαστε το είδος του ανθρώπου που μας προόρισε ο Θεός.
Ως χριστιανοί, πιστεύουμε ότι ο Θεός θα μας βοηθήσει να κάνουμε αυτές τις επιλογές. Ο Ιησούς το υποσχέθηκε: «Το Άγιο Πνεύμα, ο Παράκλητος, τον οποίο ο Πατέρας θα στείλει στο όνομά μου, θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας έχω πει εγώ» (Ιω 14:26). Οι χριστιανοί εξαρχής έχουν επικαλεστεί τη βοήθεια του Θεού στη λήψη αποφάσεων. Το πρώτο που έκαναν οι απόστολοι μετά την ανάληψη του Ιησού, ήταν να επιλέξουν τον αντικαταστάτη του Ιούδα ως το δωδέκατο μέλος. Διάλεξαν δύο άνδρες και προσευχήθηκαν: «Εσύ, Κύριε, που ξέρεις τις καρδιές όλων, δείξε μας ποιον από τους δύο αυτούς διάλεξες να αναλάβει τη θέση στο λειτούργημα αυτό» ( Πράξ 1:24-25). Από τότε, οι χριστιανοί προσεύχονται για την καθοδήγηση του Θεού. Το Άγιο Πνεύμα είναι ενεργό στη ζωή μας. Αν το επικαλεστούμε και μάθουμε πώς να το ακούμε, θα λάβουμε την καθοδήγηση για τις επιλογές μας. Θα είμαστε σε θέση να ξέρουμε τι θέλει ο Θεός.
«Τα πάντα δοκιμάζετε», γράφει ο απόστολος Παύλος στους Θεσσαλονικείς (1 Θεσ. 5:21). «Δοκιμάζετε τα πνεύματα ώστε να δείτε αν προέρχονται από τον Θεό», λέει ο απόστολος Ιωάννης (Α΄ Ιω 4:1). Στη διάρκεια των αιώνων, η Εκκλησία ανέπτυξε μια βαθιά κατανόηση του τρόπου με τον οποίο μπορεί να το κάνει αυτό. Λέγεται διάκριση, είναι μια δεξιότητα και μια τέχνη, μια ουσιαστικά πνευματική διαδικασία που έχει τις ρίζες της στην προσευχή, αλλά και σε μια μεθοδολογία, και είναι κάτι που μπορούμε να διδαχθούμε και να βελτιωθούμε σ’ αυτό με τον καιρό.

ΤΙ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕ Ο ΑΓΙΟΣ ΙΓΝΑΤΙΟΣ
Ο δάσκαλός μας στην διάκριση είναι ο άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα, ο ιδρυτής των ιησουιτών, συγγραφέας των «Πνευματικών Ασκήσεων», και σπουδαία προσωπικότητα τόσο της κοσμικής όσο και της θρησκευτικής ιστορίας. Οι ιησουίτες έγιναν ένα ιεραποστολικό τάγμα που απλώθηκε σε όλο τον κόσμο, μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις ανανέωσης του καθολικισμού κατά τον 16ο αιώνα, και δημιουργοί ενός εκπαιδευτικού συστήματος που μεταμόρφωσε την Ευρώπη και άλλα μέρη του κόσμου. Η Ιγνατιανή Πνευματικότητα είχε τεράστια επίδραση, που ξεπέρασε τους ιησουίτες. Διαμόρφωσε την χαρακτηριστική προσανατολισμένη προς τα έξω, ενεργό θεώρηση του κόσμου. Πολλοί θεωρούν ότι οι «Πνευματικές Ασκήσεις» του Ιγνατίου είναι το μοναδικό βιβλίο για την προσευχή και την πνευματική ζωή που έχει τόση επιρροή παγκοσμίως.
Η Ινγατιανή Πνευματικότητα έχει τις ρίζες της σε μια εμπειρία μεταστροφής που ο Ιγνάτιος είχε στην ηλικία των τριάντα ετών. Γεννημένος στην περιοχή των Βάσκων της βόρειας Ισπανίας, ο νεαρός Ιγνάτιος είχε μια άτακτη ζωή ως αυλικός στην αυλή της Ναβάρας και αργότερα ως ιππότης στο στρατό του Δούκα της Ναβάρας. Το 1521 τραυματίστηκε σοβαρά στη μάχη, και πέρασε έναν χρόνο αναρρώνοντας στο σπίτι. Εκεί είχε μια εμπειρία βαθύτατης μεταστροφής προς τον Χριστό. Εγκατέλειψε την καριέρα του ως στρατιωτικός, απαρνήθηκε τα προνόμια της κοινωνικής τάξης του και σάλπαρε για έναν προορισμό που τον οδήγησε να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους νεωτεριστές και πνευματικούς συγγραφείς της Εκκλησίας.
Η βασική ενόραση του Ιγνατίου ήταν ότι ο Θεός μας μιλά διαμέσου της ευμετάβλητης θάλασσας των συναισθημάτων, των ενοράσεων και διαισθήσεων της συναισθηματικής ζωής μας. Οι επιθυμίες μας παίζουν σημαντικότατο ρόλο. Οδηγούμαστε εκτός πορείας από «άτακτες προσκολλήσεις» – επιθυμίες που μας παρεκτρέπουν και καταπνίγουν τις βαθύτερες και πιο αληθινές επιθυμίες μας. Οι βαθύτερες επιθυμίες μας είναι να γνωρίσουμε και να υπηρετήσουμε τον Θεό. Οι επιλογές που κάνουμε αφορούν το πώς εκπληρώνουμε αυτές τις επιθυμίες στις συγκεκριμένες περιστάσεις της ζωής μας. Ο Ιγνάτιος πίστευε ότι οι βαθύτερες επιθυμίες μας τοποθετήθηκαν στην καρδιά μας από τον Θεό. Έτσι, όταν ανακαλύπτουμε τι πραγματικά θέλουμε, ανακαλύπτουμε τι θέλει και ο Θεός.

  • Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΤΕΤΑΡΤΕΣ

(Μετάφραση, επιμέλεια κειμένων: Ειρήνη Κουτελάκη)